Een storm in een glas havermelk

Eerder dit jaar schreef ik al over de kleine rel omtrent vleesvervangers en hun namen en de hashtag waaronder dit bekend werd (#schnitzelgate). Opnieuw lijkt er een soortgelijke discussie op te laaien, dit maal zijn de plantaardige melk- en zuivelvervangers aan de beurt. Producenten van deze vervangers mogen niet langer een ‘zuivelnaam’ op de verpakkingen van vervangers voor melk, room, boter en kaas zetten, aldus de uitspraak van het Europees Hof van Justitie.

De aanleiding voor deze uitspraak is een rechtszaak in Duitsland aangespannen tegen het bedrijf TofuTown, een vegetarische en veganistische voedingsmiddelenproducent die gebruik maakt van melk-en zuivelnamen voor plantaardige producten. Het bedrijf schendt hierbij een Unieregeling waarin beschreven wordt dat de aanduiding ‘melk’ (en aanverwanten van deze term zoals (slag)room, boter, kaas en yoghurt) zijn (en blijven naar aanleiding van de uitspraak) voorbehouden voor producten van dierlijke oorsprong – dat het grof gezegd uit de uiers van een koe of geit afkomstig is. Een aantal producten zoals pindakaas en kokosmelk, worden uitgesloten van de lijst van producten die geen zuivelnaam mogen dragen omdat deze namen geen verwarring opleveren.

Tijd dus voor een klein onderzoekje in de supermarkt: hoeveel van deze plantaardige producten die te koop zijn in Nederlandse supermarkten dragen ook daadwerkelijk de naam van hun van dieren afkomstige equivalent? In onderstaande lijst staan een aantal merken die zuivelvervangers produceren en verkopen in de supermarkt:

  • Alpro
  • Ricedream
  • Provamel
  • Zonnatura
  • OOOMEGA
  • Oatly
  • Melkan
  • Wilmersburger

Daarnaast hebben de twee supermarktketens Albert Heijn en Jumbo een eigen plantaardige zuivelvervanger. Wellicht zijn er nog meer merken te vinden, maar in de meeste supermarkten zijn een of meer van bovenstaande merken wel te vinden. Kaasvervangers, botervervangers en (slag)roomvervangers zijn overigens ietwat slechter verkrijgbaar dan melkvervangers (Wilmersburger is bijvoorbeeld een kaasvervanger die wél in een aantal Albert Heijn winkels ligt).

De uitslag van mijn mini-onderzoek in de supermarkt is verrassend: geen enkele van de bovengenoemde zuivelvervangers draagt een ‘zuivelnaam’ (géén ‘room’, ‘boter’, ‘kaas’ of ‘melk’)! Alle zuivelvervangers hebben cryptisch omschreven namen zoals de kaasvervangers van Wilmersburger bijvoorbeeld die ‘Pizzaschmelz’ of ‘Scheiben’ genoemd worden, de (slag)roomvervangers heten ‘Op te kloppen’ of ‘Cuisine Soya’ en de botervervanger van Alpro wordt ‘lekker gezond smeren’ genoemd. De melkvervangers (veruit de grootste groep zuivelvervangers) hebben namen die een samenvoeging zijn van het oorspronkelijke product (rijst, haver, soja etc.) met het woord ‘drink’ erachter of heten gewoon ‘Alpro Soya Naturel’ of ‘Rice Dream original’.

In feite hoeft er dus niets veranderd te worden aan de namen van zuivelvervangers in de Nederlandse supermarkten, het Duitse TofuTown zal zijn productbenamingen wel moeten aanpassen. Terugkomend op #schnitzelgate van afgelopen januari, betekent de uitspraak in deze zaak omtrent melk-en zuivelnamen direct iets voor de vleesnamen van plantaardige vleesvervangers? Worden namen zoals ‘worst’, ‘gehakt’, ‘kroket’ en ‘schnitzel’ ook beschermd tegen gebruik voor niet-dierlijke voedingsmiddelen? Het woord gehakt mag volgens Vegetarische Slager Jaap Korteweg wettelijk niet gebruikt worden voor vegetarische vleesvervangers, maar andere namen (worst en schnitzel e.d.) hebben die bescherming niet. De uitspraak omtrent melk- en zuivelnamen staat wat dat betreft dus los van de discussie over vleesnamen voor producten van plantaardige oorsprong.

Als reden voor het vaststellen dat melk-en zuivelnamen uitsluitend gebruikt mogen worden voor producten van dierlijke oorsprong wordt het verwarringsgevaar voor de consument genoemd. Voor de consument zou het niet duidelijk zijn dat havermelk niet van een koe komt. Het is een goed idee dat de consument beschermd wordt tegen onduidelijkheden, verpakkingen moeten ons vertellen wat we kopen. Waarom zou je iets in je mond steken als je niet weet wat het is? Echter, op de supermarkt vloer is voor de consument nog veel onduidelijk over de herkomst van ingrediënten van verpakte producten. Een paar jaar geleden, als beginnend vegetariër, wist ik echt niet dat er in veel kaassoorten stremsel zit dat afkomstig is uit de maag van kalveren (en dat het dus strikt genomen niet vegetarisch is). Gelukkig voor de vegetariërs en veganisten onder ons bestaan er productkeurmerken die aanduiden of iets gegarandeerd vegetarisch/veganistisch is. Zo zijn er tal van dingen waarop je moet letten als je uit bepaalde (ethische en ook medische) overwegingen bepaalde dingen niet meer wilt of kunt consumeren.

Maar nog steeds denk ik dat we de consument desondanks niet moeten onderschatten, als er op een verpakking ‘vegetarische gehaktballetjes’ staat is dan niet gewoon duidelijk dat het product in elk geval niet van vlees gemaakt is? En als er op een verpakking zou staan dat het sojamelk betreft (wat in de Nederlandse supermarkten toch al sowieso zeer weinig voorkomt, maar dat terzijde) zijn er dan consumenten die denken koeienmelk te kopen?

Het antwoord op bovenstaande vragen weet ik niet, maar de lobby tegen het gebruik van dierlijke productnamen voor plantaardige producten is erg fel (zoals onder andere ook op Twitter te zien is)

Hieronder wil ik ter afsluiting een citaat aanhalen uit de Volkskrant. Het is een citaat uit de discussie omtrent vleesnamen, De Duitse Minister van Landbouw Christian Schmidt wil een verbod op vleesnamen:

“[Christian] Schmidts standpunt heeft vrijwel zeker te maken met zijn agrarische en industriële achterban, de houders van vleeskoeien en vleesfabrikanten. Beieren heeft een sterke landbouwsector.

‘Een ridicuul voorstel’, oordeelt de directeur van de Nederlandse Vegetariërsbond, Floris de Graad. ‘Dit is bedoeld om de groei van vleesvervangers te beperken.’ Volgens De Graad is minder vlees eten een Europese trend die volgt op een reeks voedselschandalen, zoals het nieuws dat er paardenvlees in supermarkten te vinden zou zijn. ‘Hierdoor gaan meer mensen vegetarisch eten. Zeker in Duitsland, waar het percentage vegetariërs het hoogst ligt.'” (Volkskrant, 04-01-2017)

 

2 gedachten over “Een storm in een glas havermelk”

  1. Het is ook een zwaar leven, om 5 uur je bed uit moeten om de amandelen te melken voor amandelmelk… #melkgate

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *