Waarom hebben vleesvervangers vleesnamen?

Burgers, worsten, gerookte spekjes, gehakt, shoarma, kroketten, kipspiesjes, worstenbroodjes, nuggets, rookworst en schnitzel… ze zijn er allemaal ook in een vegetarische variant. Toch is de eerste gedachte bij het verwijzen naar de producten dat het om producten gaat die daadwerkelijk uit vlees van dieren bestaat. Deze verwarring is voor de VVD genoeg om te pleiten voor een verbod op vleesnamen voor producten die geen vlees bevatten. De VVD Tweede Kamerleden Ziengs en Lodders stelden afgelopen week (3 januari 2017) schriftelijk hun vragen aan de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en de Staatssecretaris van Economische Zaken.

Vraag 1
Vraag 2
Wat vindt u van het voornemen van de Duitse Minister van Landbouw om de vegetarische schnitzel en vega-curryworst als termen te verbieden?
Vraag 3
Vindt u dat etiketten op de producten misleidend mogen zijn? Bent u bereid om ook in Nederland in gesprek te gaan met relevante stakeholders om misleidende termen op etiketten te voorkomen? Zo nee, waarom niet?
Vraag 4
Deelt u de mening dat ook al is de smaak vrijwel gelijk dit geen reden is om in dit geval de naam van vleesproducten te gebruiken omdat dit geen juiste weergave is van de werkelijkheid? Zo nee, waarom niet?
Vraag 5
Waar supermarkten een apart schap inrichten met vegetarische producten, zijn er ook online webshops met vegetarische «vleesproducten» waarbij de consument niet direct op het etiket kan zien dat het vleesvervangers zijn. Wat vindt u hiervan?
Vraag 6
Bent u bereid om in navolging van uw Duitse collega een verbod in te voeren voor «vleesnamen» voor producten waar helemaal geen vlees inzit? Zo nee, waarom niet?
Vraag 7
Bent u bereid om in het kader van een Europees gelijk speelveld op Europees niveau te pleiten voor een verbod om «vleesnamen» voor producten te verbieden waar geen vlees inzit? Zo nee, waarom niet?
BRON: Kamerstukken II 2016/17, 2017Z00040 (Kamervragen)

Of er daadwerkelijk sprake is van misleiding en verwarring met betrekking tot de namen op verpakkingen van vleesvervangers is nog maar de vraag. Naast de zogeheten vleesnaam op de verpakkingen laten de producenten van vegetarische producten namelijk nog meer informatie zien op de verpakkingen: zo heeft De Vegetarische Slager bij een aantal producten een subtiele ‘c’ of ‘y’ toegevoegd om aan te duiden dat het om een vervanger van vlees gaat (bijvoorbeeld Kipstuckjes, Gehacktbal en Tonyn) en ook het woord ‘vegetarisch’ ontbreekt niet op hun verpakkingen en die van de andere producenten van vegetarische producten.

Vleesnamen

Maar waarom benoemen producenten van vegetarische producten hun vleesvervangers eigenlijk met een vleesnaam? In essentie zijn vleesvervangers natuurlijk bedoelt om het vlees in een gerecht te vervangen met iets anders, dan is het wel handig als je bijvoorbeeld weet voor wat je de kip (die van vlees) wilt vervangen in je gerecht (door kipstuckjes bijvoorbeeld). Daarnaast weet je meteen hoe vegetarische boterhamworst en vegetarische shoarma ongeveer hoort te smaken en kan je een inschatting maken of je daar vanavond zin in hebt en hoe je het kunt combineren (shoarma in een pitabroodje met wat sla bijvoorbeeld). Zelf maakte ik vroeger mijn pizza’s met een kant-en-klaar bodem van de supermarkt onder andere bedekt met knakworstjes uit blik, maar sinds ik vegetarisch eet is daar natuurlijk geen sprake meer van. In de supermarkt heb ik recentelijk Tivall Vega Worstjes (die eruit zien als echte knakworstjes, én zelfs zo smaken) gevonden en kon ik weer net zo’n pizza maken als vroeger [zie onderaan deze pagina het recept!].

De vegetarische producten die een vleesnaam dragen proberen zo goed mogelijk het vlees (waarvan ze de naam dragen) te imiteren in vorm, smaak en textuur. Dat gebeurt natuurlijk al jaren, zoals te zien in Meulenhoffs Oorlogs-kookboek (verschenen in 1918) met recepten waarin vlees (zoals schijngehakt) getracht werd na te maken met onder andere bruine bonen en aardappelen. Consumptiesocioloog Erik de Bakker verteld in een programma van de NTR dat in de jaren 60 en 70 van de vorige eeuw opnieuw een opleving is geweest van het namaken van vleesproducten van vegetarische ingrediënten (omdat het goedkoper zou zijn en beter voor het milieu). Het namaken was toen echter nog een stuk moeilijker omdat smaak, textuur en vorm niet goed genoeg bleek. Pas in 1980 heeft de ontwikkeling van vegetarisch vlees een sprong gemaakt in het perfectioneren van het namaakvlees, zo deed in 2013 de Gehacktbal van De Vegetarische Slager mee in de strijd om de Gouden Bal (georganiseerd door de Telegraaf) won brons en versloeg daarmee 39 gehaktballen van vlees. De jury lette voornamelijk op de smaak van het vlees, textuur en de bite (innofood). Nep-vlees lijkt dus steeds meer op echt-vlees, en dit is voor de producenten van vegetarische producten natuurlijk een succesverhaal.

Angst in de vleessector?

Maar als het neppe steeds meer op het echte begint te lijken moet het echte dan beschermd worden tegen de winst van het ‘neppe’? Sinds 2010 daalt de gemiddelde vleesconsumptie jaarlijks ongeveer met een kilo per persoon (NOS) en een daling van de vleesconsumptie is ook nodig volgens het rapport Vleesminnaars, Vleesminderaars en Vleesmijders (2010) van LEI Wageningen: eiwitconsumptie moet duurzamer, in onze huidige maatschappij (van 2010) is het heel gewoon om vlees te consumeren maar de consumptie van dierlijke eiwitten zijn de meest milieubelastende onderdelen van het voedselpakket. Vegetarische producten met vleesnamen zouden volgens Ziengs “meeliften op de bekendheid van namen die door slagers, vleesverwerkers en boeren zijn bedacht” (NRC) en dat is niet eerlijk, aldus Ziengs, en daarnaast zou de consument in verwarring worden gebracht door de vleesnamen.

Dat vleesproducten een alleenrecht hebben op namen zoals ‘worst’, ‘burger’, ‘schnitzel’ of ‘gehakt’ is echter niet vanzelfsprekend. Gehakt kan bijvoorbeeld van verschillende soorten vlees gemaakt worden (rundvlees, varkensvlees, schapenvlees en zelfs kippenvlees), de textuur, kleur, geur en overige uiterlijke kenmerken van het product ‘gehakt’ maken het tot wat het is. We kunnen het ook vergelijken met het woord ‘melk’, gewoonlijk duiden we daarmee melk van de koe aan. Maar er bestaan vele andere soorten melk en die zijn lang niet altijd alleen maar van dierlijke afkomst: ook kokosmelk, amandelmelk en rijstmelk worden aangeduid met het woord ‘melk’. Waarom zou iets dat gemaakt is van een ander niet-dierlijk product, met dezelfde uiterlijke kenmerken en ongeveer dezelfde voedingswaarden dan geen ‘gehakt’ (of beter gehackt, omdat ‘gehakt’ een beschermde naam is) mogen heten? Hetzelfde geldt voor worst, burger en schnitzel, allemaal producten die van ‘een nader te definiëren soort vlees’ gemaakt kan worden. Het maakt voor de benaming van een worst (en alle andere) niet uit van wat het exact gemaakt wordt. Waarom zou een Schnitzel dan alleen maar van een dier afkomstig mogen zijn, als de textuur, smaak en voedingswaarde nagenoeg gelijk is aan die van vegetarische ingrediënten?

Dan blijft natuurlijk nog wel het probleem bestaan met de benaming van onder andere kipstukjes en spek (spek wordt normaal alleen maar van varken gemaakt) en een kipstukje heeft natuurlijk de afkomst van het stuk vlees al in zijn naam zitten. Is het dan voldoende om de consument te informeren dat het om een vegetarische tegenhanger gaat van dit product? Daarnaast is het voor de consument die worst-, gehakt-, schnitzel- en burgerproducten koopt natuurlijk wel interessant om te weten of het een vegetarische of vlees variant van dit product betreft. Dat je weet wat je eet is om allerlei redenen belangrijk: je gezondheid (eventuele allergieën), je principes met betrekking tot dier en milieu en dát wat je lekker vind. Daarnaast blijkt het ook op sociaal-cultureel vlak belangrijk te zijn wat je eet: je identificeert je met een groep van bijvoorbeeld veganisten, vleeseters, vegetariërs of flexitariërs.

Duidelijkheid op de verpakkingen is voor de consument belangrijk, maar dat geldt eigenlijk voor alle producten die in een verpakking in de supermarkt liggen. Maar benamingen van producten zijn niet de enige signalen die laten zien om wat voor product het gaat, er staat nog meer informatie op de verpakking (kleur, logo het woord ‘vegetarisch’) en daarnaast hebben de meeste supermarkten een ‘vegetarisch productschap’. Een vleesnaam is van belang voor de vleesvervangers legt Jaap Korteweg (eigenaar van De Vegetarische Slager) uit bij Tijd voor Max Radio (9 januari 2017). Duidelijk moet zijn welk vlees vervangen wordt door de vleesvervanger, de meeste mensen die kiezen voor vegetarisch vinden vlees wel lekker (zijn soms zelfs verslaafd) en willen gewoon iets wat precies lijkt op vlees. Tenslotte moeten we de consument niet onderschatten, er staat genoeg informatie op de verpakking om duidelijk te maken aan die consument dát het iets betreft dat niet van vlees is.


Pizza knakworst

Hieronder een recept voor een pizza die op het eerste gezicht niet is wat hij lijkt:

Ingrediënten (voor 1 pizza)

  • Magioni pizzabodem (gemaakt van bloemkool!)
  • Tivall Vega worstjes (of andere vegetarische knakworstjes)
  • Veganistische kaas (pizzatopping van Wilmersburger bijvoorbeeld)
  • Een klein blikje tomatenpuree (70 gram)
  • Groenten naar keuze (bijvoorbeeld een paar eetlepels mais, dopertwen, paprika, uien of bosuitjes)
  • Olijfolie

Bereidingswijze

  1. Verwarm een oven voor op 220 graden celcius
  2. Vet een bakplaat in of bekleed een rooster met bakpapier
  3. Leg de pizzabodem op de bakplaat/het rooster
  4. Verdeel alle tomatenpuree over de pizzabodem
  5. Leg de vegetarische knakworstjes op de pizzabodem
  6. Strooi de groenten over het geheel en eventueel wat zout en peper
  7. Dan mag de kaas over de pizza
  8. Tenslotte moet de pizza ongeveer 12 minuten in het midden van de oven

Eén gedachte over “Waarom hebben vleesvervangers vleesnamen?”

  1. Hoewel ik geen fan van pizza ben, heb ik wel een mening over de onzin van de vvd. Alleen de naam “vegetarische slager” zegt toch al genoeg? Zo ook de namen “vegetarische worst, vegetarisch gehakt” enzovoort.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *