Voedsel Metafysica: wat is voedsel?

Doperwten, pizza, vis, chips, spinazie, rijst, brood, taart en aardappelen. Dit is slechts een greep uit het gigantische aanbod aan dingen die we als voedsel classificeren en een mogelijk antwoord op de vraag: “wat is voedsel?”. Maar een lijst met al het mogelijke voedsel wordt een hele lang lijst, waarbij niet elke cultuur het volledig eens is met die lijst. Bij het stellen van de vraag “wat is voedsel?” zijn we eigenlijk op zoek naar de overkoepelende eigenschap die al ons voedsel deelt – of zijn het meerdere eigenschappen?

Op deze manier over voedsel nadenken doen we gewoonlijk niet zo snel: eten is eten, we moeten het doen om te overleven. We ontbijten en lunchen, eten tussendoortjes en dineren ’s avonds bij kaarslicht of voor de tv. Toch is er een heel domein binnen de filosofie (the philosophy of food) waar men nadenkt over ‘wat voedsel is’, waar bestaat voedsel uit, welke effecten brengt het teweeg, welke eigenschappen heeft voedsel in al zijn aspecten? De gigantische lijst van al het voedsel is niet voldoende om antwoord op die vragen te geven, voedsel is meer dan het geheel aan alles wat er gegeten wordt, er zijn veel meer antwoorden op die op het eerste gezicht simpele vraag: “wat is voedsel?”.

Instrumentele waarde

In een eerste poging tot een antwoord te komen, zal ik hieronder een aantal onmiskenbare eigenschappen van voedsel opsommen, het zijn de zogenoemde voedingsstoffen. Volgens de website van het voedingscentrum zijn er ongeveer 50 verschillende voedingsstoffen bekend, deze zijn onder te verdelen in de volgende categorieën:

  • Eiwitten
  • Vetten
  • Koolhydraten
  • Vitaminen
  • Mineralen

Daarnaast hebben we voedingsvezels en water nodig. Deze eigenschappen van voedsel hebben een grote instrumentele waarde, ze zijn waardevol omdat onze lichamen ze gebruiken met het doel om te groeien en te functioneren. De voedingsstoffen zijn aanwezig in alle producten die we gewoonlijk als voedsel tot ons nemen (ja ook in koekjes en chips, hoewel deze minder goed zijn in het laten functioneren van het lichaam). We kunnen de stoffen meten en onderzoeken wat het doet met onze lichamen.

Maar voedsel is veel meer dan allerlei verschillende voedingsstoffen die samenkomen in bijvoorbeeld een appel, stamppot boerenkool of in een zak chips. Voedsel speelt een grote rol op allerlei terreinen: het heeft namelijk ook sociale, culturele, ethische, natuurlijke, economische, spirituele en esthetische eigenschappen.

Sociale rol van voedsel

Wat we eten wordt bepaald door geloofsovertuigingen en religieuze praktijken, wetten van het land waarin we wonen, onze cultuur en de feestjes, rituelen en gedenkmomenten die daarbij horen. De Warenwet van Nederland specificeert bijvoorbeeld welk voedsel veilig is om te consumeren. Tijdens een verjaardagsfeestje eten we verjaardagstaart en als Sinterklaas in het land is worden massaal pepernoten ingeslagen en tijdens oud-en-nieuw bakken we oliebollen.

Ook ethische overwegingen spelen een rol bij het consumeren van voedsel – het laten staan van bepaald voedsel kan laten zien wat je idealen en overtuigingen zijn: zoals bij veganisme en vegetarisme. Er bestaan meerdere (online) gemeenschappen die zich richten op levensstijlen omtrent voedsel.

Wat voedsel is wordt binnen allerlei verschillende soorten gemeenschappen op allerlei niveaus bepaald: in de Chinese cultuur vind men andere dingen normaal om te eten dan in een westerse cultuur; in religieuze gemeenschappen wordt bepaald wat juist en wat onjuist is om te eten en hoe het bereid moet worden; er zijn wetten omtrent voedsel; en tussen gezinnen en families bestaan verschillende ideeën over wat voedsel is en waar en wanneer het gegeten dient te worden.

Voedsel als handelswaar

Voedsel is iets wat mensen (en dieren) nodig hebben, we verbouwen nauwelijks nog ons eigen voedsel in onze eigen tuin (te duur, te weinig tijd. etc.) en dus bestaat er een levendige handel in voedsel. Er wordt veel geld besteed en verdiend aan voedsel. Overheden hebben regels omtrent deze handel vastgelegd in wetten.

Daarnaast bestaat er een levendige handel in dieetvoorschriften en kookboeken, zijn er legio aan televisieseries en films omtrent voedsel gemaakt en bestaat veel van de reclame op televisie en in tijdschriften uit voedselreclame. Denk maar aan de serie Keuringsdienst van Waarde, Heel Holland Bakt en films zoals Fat, Sick and Nearly Dead en Cowspiracy en de vele reclames voor voedsel van chocolade tot blikken met doperwten bij de supermarkt. De dieet-hypes die we kennen sinds Sonja Bakker en co laten zien dat voedsel prima werkt als handelswaar.

Esthetische eigenschappen

Allerlei voedingsstoffen komen samen in een voedingsmiddel en die voedingsmiddelen worden weer samengesteld tot een gerecht (gemaakt volgens recept of gewoon op gevoel). Alle ingrediënten in een gerecht hebben bepaalde esthetische eigenschappen (geur, kleur, smaak, mondgevoel). In een restaurant krijgt een gerecht meerwaarde door (onder andere) het mooi opgemaakte bord. Voedsel kan kunst zijn, er lekker uitzien, ruiken naar vroeger en gewoon lekker (of juist niet zo lekker) zijn.

Voedsel is persoonlijk en samenleven

Eten moeten we allemaal om te kunnen overleven, de voedingsstoffen hebben we simpelweg nodig en zijn (nog niet) verkrijgbaar in een simpel pilletje, waardoor je alleen nog maar een onderhoudsdosis aan voedingsstoffen tot je hoeft te nemen. Maar zo’n toekomst, met voeding als slechts een pilletje vol voedingsstoffen, is zeer onwaarschijnlijk: voedsel speelt een veel grotere rol. Voedsel is persoonlijke smaak (“ik lust dat niet” of “dat is mijn favoriete eten”), samenleven (van feestvoedsel tot voedselwetten), handelswaar, religie, cultuur en ethiek.

Hieronder een van mijn persoonlijke favoriete recepten: ik laat ermee mijn persoonlijke voorkeuren zien (ananas vindt ik erg lekker, pizza is ideaal comfortfood) en een ideaal (vegetarisch eten is belangrijk). Zo’n perfect ronde pizza kan ook erg mooi zijn en het was een tijdje zoeken naar een lekkere combinatie (esthetische eigenschappen, maar wat je mooi en lekker vind is ook erg persoonlijk natuurlijk). Tenslotte is een pizza natuurlijk ideaal om te delen tijdens een feestje (samenleven en feest vieren) maar ook erg lekker in je eentje voor de buis.


Pizza Metafysica

Pizza Metafysica

 

 

 

 

 

 

Ingrediënten (voor 1 pizza)

  • Ricotta (250 gram)
  • Kant-en-klare pizzabodem (o.a. die van Napolina en Magioni zijn vegetarisch)
  • Currysaus
  • Mais en/of doperwten (totaal 4 eetlepels)
  • Ananas (vers of uit een blikje, ongeveer twee schijfjes)
  • Peper en zout
  • Olijfolie
  • Kaas in kleine stukjes of geraspt (met vegetarisch stremsel)

Bereidingswijze

  1. Verwarm de oven voor op 220 graden Celsius
  2. Leg de pizzabodem op bakpapier of een ingevet rooster
  3. Smeer de ricotta over de pizzabodem
  4. Strooi wat peper en zout over de ricotta
  5. Verdeel de mais en/of doperwten en ananas over de pizzabodem
  6. Strooi wat kaas over het geheel
  7. Maak mooie cirkeltjes met de currysaus, langs de rand en dan naar binnen cirkelen
  8. Zet de pizza zo’n 10 tot 15 minuten in de voorverwarmde oven

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *